Onderwijs

In de voorbereidende periode en in gesprekken met deskundigen en vertegenwoordigers van onderwijsinstituten in binnen- en buitenland, zijn wij ervan overtuigd geraakt dat een kant en klaar lesboek voor onderwijs in de moedertaal voor heel Limburg niet functioneert, behalve wanneer dit in het Algemeen Geschreven Limburgs wordt aangeboden.

Daarnaast blijft het altijd mogelijk uit te gaan van het plaatselijke dialect. De wet op het basisonderwijs maakt dit mogelijk, artikel 9, lid 4: “Daar waar naast de Nederlandse taal de Friese taal of een streektaal in levend gebruik is, kan de Friese taal of de Streektaal mede als voertaal bij het onderwijs worden gebruikt.”

In Maastricht bijvoorbeeld, werd in 1987 het eerste leerboek Maastrichts gepresenteerd door “Stichting Kinder- en Jäögbook”, geschreven door Sjo Notten. Als pedagoog heeft Notten altijd de opvatting gehad dat “aandacht voor het dialect op school kan bijdragen tot het probleemloos spreken van het AN”, zoals overigens ook in de jaren vijftig Drs. Jo Hansen (leraar Frans en voorzitter en beschermheer van Veldeke Limburg) heeft aangegeven. In 1992 komt Veldeke Krink Mestreech met de Liergaank Mestreechs. De gemeente Maastricht wilde een aantal boeken inzetten om de Maastrichtse Taal en Cultuur een (blijvende) plaats te geven in het onderwijs. De afdeling Onderwijs en Educatie heeft ons in 1995 laten weten dat met beide pogingen het dialect in de scholen te integreren niet gelukt is.

Lessen en projecten van de Stichting Dialect- en Cultuuronderwijs Limburg worden gebaseerd op de uitkomsten van het Kerkrade-project (Sjef Stijnen en Ton Vallen), de opvatting van Drs. Jo Hansen en pedagoog Sjo Notten.

Onderwijs in de moedertaal op maat. Gekeken wordt waar een school ruimte heeft om onderwijs in eigen taal of heemkundeonderwijs in te bouwen.

Voor elke school liggen de mogelijkheden en de wensen anders. Het lesrooster biedt een instap op meerdere plaatsen: een moedertaal-uur of een les omgevingsonderwijs, maar ook een muziekproject of wereldoriëntatie etc. Ook buitenschoolse activiteiten behoren tot de mogelijkheden. Gekeken wordt allereerst naar het doel.

Begeleiding van tweetalige leerlingen (waarvan de moedertaal een Limburgs dialect is), begint als het kind naar de crèche, c.q. school gaat. In overleg met de Onderwijs Begeleidings Dienst (nu Consent) zijn er verschillende mogelijkheden opgezet om deze leerlingen hun moedertaal verder te laten ontwikkelen (anders gaat er een waardevolle taalontwikkeling verloren) en daarnaast een tweede taal, het Nederlands, aan te leren.

Ook voor hogere groepen zijn lessen c.q. projecten ontwikkeld op dit gebied, voor individueel onderwijs alsook voor groepsonderwijs. Daarbij is aansluiting op ieders persoonlijke moedertaal, c.q. thuistaal mogelijk.

In het voortgezet onderwijs kan dialect als moedertaal eveneens een belangrijk uitgangspunt vormen. (zie ’projecten’).

“Dialect en Taal” is een regelmatig gekozen onderwerp door studenten, aankomende leerkrachten voor het basisonderwijs, voor een scriptie. Helaas beperken de lessen van leerkrachten in opleiding zich meestal tot slaapverwekkende verhaaltjes in dialect. Dat doet geen recht aan het Limburgs als taal.

De Limburgse taal kan een verrijkende rol spelen in taalonderwijs wanneer het op de juiste manier wordt opgezet. Maar nooit kwam het tot de realisering ervan. (klik op boekje ’St.DOL’ in de boekenkast).

De vragen naar lesmateriaal was voor de oprichters van Stichting DOL een reden om het te gaan ontwikkelen.

Voor onderwijs is een bron nodig waaruit geput kan worden. Zelf samengesteld materiaal en een woordenboek zijn daarvoor onmisbaar.

Voor schrijvers en/of leerkrachten die de taal willen doorgeven moet een grote voorraad woorden ter beschikking zijn. Daarvoor is het AGL- woordenboek “Taal van de Maas”, van Paul Prikken de meest complete bron om uit te putten. (zie boekje ’Taal’ en ’Projecten’).

Onderwijs in eigen taal en cultuur (OETC) biedt een meertalige opvoeding die voor Limburgers veel voordelen heeft bij het aanleren van andere, verwante talen, zoals Engels, Duits, Frans en Italiaans.